Nieuws

Prutswerk met bestemmingsplannen kan leiden tot succesvolle schadeclaims

Inspanningsverplichting is geen vrijbrief voor fouten met ruimtelijke besluiten

Fatale fouten in een bestemmingsplan worden resoluut afgestraft door onze hoogste bestuursrechter (hoewel de gereedschapskist van de rechter tot finale geschillenbeslechting tegenwoordig rijkelijker gevuld is). Erg vervelend voor een gemeente en eventuele initiatiefnemers natuurlijk.

Zeker als je als gemeente een inspanningsverplichting bent aangegaan. Vergis je niet, deze verplichting is geen lege huls! Prutswerk met bestemmingsplannen kan dan ook leiden tot succesvolle schadeclaims.

Geen makkie
Tuurlijk, het maken van een ruimtelijk plan is tegenwoordig nog geen makkie. Dit plan moet voldoen aan de wettelijke eis van een ‘goede ruimtelijke ordening’. Slechts 3 woordjes! Maar deze woordjes kennen een enorme juridische lading.

Wekelijks worden we door de Raad van State getrakteerd met talloze uitspraken over ruimtelijke plannen (netjes uitgesplitst in onze provincies). Daarnaast zit de wetgever alles behalve stil op dit terrein. Het is al vaker gezegd, maar afgelopen jaren is er inderdaad sprake van een tsunami aan wetgeving over het omgevingsrecht. En die leidt weer tot interpretatiediscussies en dus nieuwe jurisprudentie.

Ruimtelijke procedures vragen daarom veel (actuele) kennis, kunde en goed teamwerk van veel uiteenlopende vakdisciplines en betrokken partijen om tot een ‘Raad van State-proof’ plan te komen.

Enfin, de kans op fouten met een ruimtelijk plan is levensgroot.

Geen vrijbrief
Het is dan ook slim wanneer je als gemeente met een projectontwikkelaar een (samenwerkings- of grondexploitatie)overeenkomst sluit waarin je zegt dat je je uiterste best doet om het gewenste project een noodzakelijke planologische basis te geven. Een inspanningsverplichting dus.

Resultaatsverplichtingen afspreken met ruimtelijke projecten is natuurlijk niet aan te bevelen (nog zachtjes uitgedrukt). Resultaten bij deze – vaak complexe – procedures zijn hoogst onzeker. Ruimtelijke plannen worden immers door allerlei partijen zeer kritisch bekeken (inspraak, zienswijzen, hogere overheden met – onder meer – hun reactieve aanwijzingen en natuurlijk onze bestuursrechters).

Maar als je denkt dat deze inspanningsverplichting een vrijbrief is voor fouten met ruimtelijke besluiten, dan moet ik je teleurstellen. Natuurlijk gaat deze inspanningsverplichting niet zo ver dat je een planregel vaststelt die niet strookt met de eerdergenoemde eis van een ‘goede ruimtelijke ordening’.

Maar als je verzuimt noodzakelijke onderzoeken uit te voeren en/of regels in je bestemmingsplan op te nemen die een aanvaardbaar woon- en leefklimaat garanderen (terwijl deze fouten eenvoudig waren te voorkomen), dan ben je toch wel erg onzorgvuldig bezig. Wanneer de Raad van State dan je bestemmingsplan vernietigt, wees er dan op bedacht dat de projectontwikkelaar met die afgesproken inspanningsverplichting gaat zwaaien en zegt: ‘Mag ik even vangen?’

En dan is de kans reëel dat de civiele rechter bepaalt dat je (als gemeente) toerekenbaar tekort bent geschoten. Uiteraard hangt dit af van de feiten en omstandigheden van je zaak, maar bij deze domme foutjes is de kans dat het kwartje de verkeerde kant opvalt groot. En dat betekent dus dat je de schade moet dokken!

Reikwijdte inspanningsverplichting
Goed, bij deze knullige fouten kun je je dus niet verschuilen achter de inspanningsverplichting (tenzij je onderstaande TIP ter harte neemt). Maar hoever gaat die inspanningsverplichting nou?

Volgens de jurisprudentie betekent een inspanningsverplichting dat je als gemeente:

• alle redelijkerwijs ten dienste bestaande bestuurlijke middelen moet gebruiken om de beoogde inspanning gestalte te geven;
• besluiten zorgvuldig moet voorbereiden. Wanneer je bijvoorbeeld geen onderzoek uitvoert, terwijl je dat wel had moeten doen, dan komt dit voor jouw rekening;
• formele fouten en gebreken moet voorkomen. Aanvullende TIP voor gemeenten! Je mag als gemeente aansprakelijkheid voor formele gebreken en andere fouten (eigen schuld) uitsluiten (zie rechtbank Zwolle 11 februari 2004, LJN AO8924);
• procedures doorzet tot het punt waar dit redelijkerwijs gevergd kan worden. Je hoeft de procedures niet tot het oneindige door te zetten;
• beleid mag wijzingen, maar dan wel aansprakelijk bent voor de schade;
• geen oneigenlijke argumenten hoeft aan te voeren om maar tegemoet te komen aan de inspanningsverplichting.

Kortom, een inspanningsverplichting bij ruimtelijke besluiten is niet bepaald een boterzachte bepaling. Hoe complex deze ruimtelijke trajecten ook zijn, wanneer je ruimtelijk plan sneuvelt, dan hoop ik dat je je zaakjes aan de voorkant goed hebt geregeld en dat je de ruimtelijke procedure hebt doorlopen zoals dat hoort.

Bronnen:
• Gerechtshof Den Haag 27 januari 2015, zaaknummer 200.136.428/01.
• BR 2011/64: Gebondenheid van een publiekrechtelijke rechtspersoon aan een bevoegdhedenovereenkomst en de reikwijdte van een inspanningsverplichting.
• Auke Braxhoven voor de jurisprudentietip.’Danke schön Auke!’

Frank HabrakenPrutswerk met bestemmingsplannen kan leiden tot succesvolle schadeclaims